[K2] 3.03

Stańko-Kawecka -> Prawne podstawy resocjalizacji str. 139 - 153, środki oddziaływania penitencjarnego

Do środków oddziaływania penitencjarnego zalicza się: pracę, naukę oraz zajęcia kulturalne-oświatowe i sportowe. W nauce prawa karnego wykonawczego przyjmuje się także nagrody i kary dyscyplinarne. Środki oddziaływania penitencjarnego określają przepisy regulujące wykonywanie kary, jednak nie precyzują metod oddziaływania penitencjarnego, czyli sposobów wykorzystania lub posługiwania się środkami. Przepisy k.k. nie posługują się terminem „środki oddziaływania”.
Artykuł 67 § 3 k.k.w. stanowi, że w oddziaływaniu na skazanych uwzględnia się przede wszystkim pracę, nauczanie, zajęcia kulturalno-oświatowe i sportowe, podtrzymywanie kontaktów z rodziną i światem zewnętrznym oraz środki terapeutyczne. 

Współcześnie praca skazanych traktowana jest jako jeden z najważniejszych środków oddziaływania resocjalizacyjnego.

Wzorcowe Reguły Minimum Postępowania z Więźniami, reguła 71

„Więźniom zapewnia się wykonywanie pracy społecznie użytecznej, wystarczającej dla dania im zatrudnienia w czasie zwykłego dnia roboczego (…) Tak dalece, jak to jest możliwe, praca przydzielana więźniom ma przyczyniać się do podtrzymania lub rozwoju ich zdolności do zarabiania na uczciwe życie po zwolnieniu”. 

Podobne zalecenia zawierają Europejskie Reguły Więzienne.

art. 49 § 1

Celem zatrudnienia skazanego jest wdrożenie do pracy i nauczanie zawodu dla przygotowania do uczciwego życia na wolności, a także zachowanie i rozwój sił fizycznych oraz umysłowych.

Obowiązujący k.k.w. (art.116) nakłada na skazanych odbywających karę pozbawienia wolności obowiązek pracy, o ile przepisy szczególne nie przewidują zwolnienia od tego obowiązku. Art. 107 oraz 121 k.k.w. reguluje, że zwolnienie z pracy są skazani za przestępstwo popełnione z motywacji politycznej, religijnej lub przekonań ideowych - nazywani są więźniami sumienia - a także skazani uznani przez lekarza za niezdolnych do pracy. Zwolnieni z obowiązku z pracy są także więźniowie pobierający naukę.
K.k.w. nie przyznaje więźniom prawa do pracy, zgodnie z art. 121 § 1 skazanemu zapewnia się w miarę możliwości świadczenie pracy. Według art. 67 § 3 k.k.w. praca sprzyja zdobywaniu odpowiednich kwalifikacji zawodowych i stanowi podstawowy środek oddziaływania skazanych. 

Znaczenie oddziaływania prze pracę podkreślono w uzasadnieniu k.k.w.

„Choć zniesiono w projekcie prawo skazanych do pracy, a większość jego twórców nie uważa, że zatrudnienie jest automatycznie działającym środkiem resocjalizacji, to jednak należy uznać, że praca stanowi najważniejszy sposób aktywizacji skazanych w zakładach karnych, dając im wiele korzyści i satysfakcji, a nierzadko przygotowując ich do życia w społeczeństwie.”

Przepisy ustawy o zatrudnianiu osób pozbawionych wolności (art.1 ust. 2) wyraża zasadę, iż ekonomiczne aspekty zatrudnienia powinny być podporządkowane celom resocjalizacyjnym.
Naiwnością jest wierzyć w resocjalizacyjny uniwersalizm tej formy oddziaływania, jednak zatrudnienie skazanego przynosi szereg korzyści istotnych również z wychowawczego punktu widzenia.
- umożliwia zdobycie odpowiednich kwalifikacji zawodowych przez skazanych, które takich kwalifikacji nie posiadają
- podtrzymanie lub rozwój kwalifikacji u osób, które nabyły je w przeszłości
- uczy skazanych, że z jej efektów mogą utrzymać siebie i rodzinę
- wymierne korzyści ekonomiczne przynosi samym skazanym, umożliwiając im dokonywanie zakupów w zakładzie karnym
- przyczynianie się do utrzymania rodziny oraz gromadzenie środków zapewniające utrzymanie w pierwszym okresie po zwolnieniu z zakładu karnego
- zapobiega bezczynności i nudzie, a co za tym idzie ogranicza rozwój podkultury więziennej
- wzrost poczucia własnej wartości i szacunku do samego siebie
- źródło bezpośrednich korzyści społecznych

Skazani mogą być zatrudnieni na podstawie umowy o pracę zawartej z pracodawcą, skierowania do pracy wydanego przez dyrektora zakładu karnego lub innej podstawie prawnej np. umowy zlecenia / o działo czy umowy agencyjnej. Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości zawarcie umowy o pracę przez skazanego wymaga wyrażenia zgody przez dyrektora zakładu karnego, który określa na piśmie warunki zatrudnienia. Przepisy k.k.w. dopuszczają wykonywanie pracy na własny rachunek. Skazani mogą wykonywać pracę na terenie zakładu karnego, w przywięziennych zakładach pracy, w innych zakładach pracy lub u osób fizycznych. Miejsce zatrudnienia wyznaczone jest min. przez typ zakładu karnego.
Skazani z dożywociem mogą pracować tylko na terenie zakładu karnego niezależnie od typu zakładu. Skazani niebezpieczni oraz skazani za przestępstwo w zorganizowanej grupie przestępczej, osadzeni w zakładach zamkniętych w warunkach zapewniających ochronę społeczeństwa i bezpieczeństwo zakładu, mogą pracować tylko na terenie oddziału, w którym zostali umieszczeni. Inni skazani przebywający w zakładzie zamkniętym są zatrudniani na terenie zakładu karnego, a poza zakładem tylko w pełnym systemie konwojowania.
Funkcję resocjalizacyjną pełni przede wszystkim praca zgodna z zainteresowaniami skazanego oraz pozwalająca im zdobyć lub rozwinąć umiejętności, które mogą wykorzystać po wyjściu na wolność.
Praca skazanych jest odpłatna, a wynagrodzenie nie może być niższe od najniższego wynagrodzenia pracowników określonego na podstawie kodeksu pracy. Wyjątek stanowią prace porządkowe raz pomocnicze wykonywanie na rzecz zakładu karnego.
10% wynagrodzenia oraz dochodu skazanego wykonującego pracę na własny rachunek ulega potrąceniu na cele pomocy postpenitencjarnej, 50% (a w odniesieniu do dochodu osiągniętego w wyniku pracy wykonywanej na własny rachunek - 75%) przypada skazanemu, zaś pozostała część przekazywana jest budżetowi państwa. Skazany nie otrzymuje pieniędzy do rąk własnych, lecz na rachunek indywidualny w zakładzie karnym, który zobowiązany jest do gromadzenia funduszu, który jest przekazywany skazanemu w chwili zwolnienia.
Skazanemu zatrudnionemu na umowę o pracę po roku nieprzerwanej pracy przysługuje 18 dni roboczych urlopu wypoczynkowego. Zatrudnieni na podstawie skierowania do pracy nabywają prawo do płatnego zwolnienia od pracy przez okres 14 dni roboczych. W czasie urlopu wypoczynkowego lub zwolnienia od pracy skazany może korzystać z ulg i uprawnień takich jak:
- dodatkowego lub dłuższego widzenia
- dodatkowego zakupu artykułów żywnościowych, wyrobów tytoniowych oraz przedmiotów dopuszczonych w zakładzie karnym
- dłuższych spacerów
- pierwszeństwa lub częstszego udziału w zajęciach kulturalno-oświatowych, sportowych i zajęciach wychowania fizycznego

W latach '70 i '80 pracę wykonywało ok. 90% skazanych, lecz w latach '90 już tylko ok. 30%. Według danych Ministerstwa Sprawiedliwości na dzień 31. grudnia 1998 r. zatrudnionych było 11 240 osób, w takich miejscach jak
- przy pracach porządkowych i pomocniczych o charakt. administracyjno-gospodarczym świadczonych na rzecz jednostek penitencjarnych
- w przywięziennych przedsiębiorstwach przemysłowych
- w przywięziennych gospodarstwach pomocniczych
- w produkcji nakładczej
- na rzecz podmiotów pozawięziennych

Nauka uważana jest jako antidotum na nudę, apatię i monotonię więziennego życia, a tym samym jest czynnikiem zmniejszającym możliwość wzajemnej demoralizacji towarzyszącej zawsze pustym godzinom życia w zakładzie karnym. Przepisy k.k.w. opierają się na przekonaniu, że nauczanie jest niekwestionowanym, ważnym środkiem wychowania w więzieniach. Odpowiednie kształcenie, zwłaszcza młodszych wiekiem skazanych, stanowi warunek ich prawidłowej adaptacji w społeczeństwie. Nauczanie w zakresie szkoły podstawowej jest obowiązkowe. Możliwe jest pobieranie nauki poza obrębem zakładu karnego dla skazanych z zakładach otwartych i półotwartych, po uzyskaniu zgody dyrektora. Skazani nie posiadający wystarczających środków pieniężnych mają udostępniane nieodpłatnie niezbędne podręczniki i pomoce naukowe przez zakład karnych. Po skończonej nauce otrzymują odpowiednie świadectwo. Nauka zwalnia z obowiązku pracy.

Zajęcia kulturalno-oświatowe cieszą się coraz większym zainteresowaniem ze strony systemu penitencjarnego. Stanowią one ważny czynnik zmniejszający prawdopodobieństwo powrotu do przestępczości, zapobiegają one wzajemnej demoralizacji, deprawacji, tworzeniu się i zacieśnianiu solidarności przestępczej, a poza tym przeciwdziała nudzie, która wywołuje zmęczenie psychiczne.

dr Joanna Moczydłowska - Praca w resocjalizacji osób niedostosowanych społecznie

Zgodnie z założeniami psychologii, potrzeba bezpieczeństwa odgrywa ważną rolę w życiu jednostki, od poczucia bezpieczeństwa, bliskości i miłości rodziców w dzieciństwie zależy prawidłowy rozwój człowieka. Potrzeby społeczne wiążą się ze społeczną naturą człowieka i przejawiają w poszukiwaniu pozytywnej więzi z innymi ludźmi. Praca dodaje możliwość zaspokojenia innych, wcześniej ukształtowanych potrzeb przynależności.
Resocjalizację w znaczeniu prawnym definiuje się jako zespół metod, reguł, środków oraz form instytucjonalnych i organizacyjnych podejmowanych przez państwo, a służących wtórnemu przystosowaniu się jednostki do życia w społeczeństwie.
Źródłami przestępczości wśród nieletnich są min. stany frustracji i agresji, które wiążą się z potrzebami wieku dorastania i zaspokajania np. potrzeb samodzielności, autorytetu w grupie, uznania społecznego lub miłości. Zachowania przestępcze mogą także wynikać z patologii rodzin, być efektem bezrobocia, niskiego poziomu moralnego. Według k.k. sąd wymierza karę według swojego uznania, ale w granicach przewidzianych przez ustawę i tak, by jej dolegliwość nie przekraczała stopnia winy. Sąd ma kierować się nie karaniem, a chęcią wychowania. Efektywność resocjalizacji jest mierzona powrotami do przestępstwa, jakościową oceną adaptacji byłych więźniów i wychowanków placówek resocjalizacyjnych dla nieletnich.
Na służbie więziennej spoczywa obowiązek wykonywania w stosunku do stosunku do skazanych funkcji ochronnych, wychowawczych i porządkowych, natomiast do skazanych należy stosowanie się do wymagań ochrony, poddania się wpływom wychowawczym oraz dostosowania do wymagań dyscypliny unormowanej w regulaminie więziennym.
W XVI wieku w Anglii i Holandii zaczęły powstawać zakłady, których celem była poprawa małoletnich przestępców i przyzwyczajenie włóczęgów do pracy. Wiek później takie zakłady powstały także w Niemczech, w Polsce pierwszy taki zakład powstał w Gdańsku w 1629 r.
F. Skarbek zniósł roboty publiczne, ponieważ więźniowie się wzajemnie demoralizowali.

Kodeks Karny Wykonawczy, ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r.

Oddział 5 Zatrudnienie 

Art. 121. 

§ 1. Skazanemu zapewnia się w miarę możliwości świadczenie pracy.
§ 2. Skazanego zatrudnia się na podstawie skierowania do pracy albo umożliwia się skazanemu wykonywanie pracy zarobkowej w ramach umowy o pracę, umowy zlecenia, umowy o dzieło, umowy o pracę nakładczą lub na innej podstawie prawnej.
§ 3. Zatrudnienie skazanego następuje za zgodą i na warunkach określonych przez dyrektora zakładu karnego, zapewniających prawidłowy przebieg odbywania kary pozbawienia wolności.
§ 4. Nieprzestrzeganie przez skazanego lub podmiot zatrudniający warunków za- trudnienia, określonych przez dyrektora zakładu karnego, stanowi podstawę cofnięcia zgody. O cofnięciu zgody powiadamia się pisemnie skazanego i pod- miot zatrudniający.
§ 5. Dyrektor zakładu karnego może cofnąć zgodę na zatrudnienie skazanego lub wykonywanie przez niego pracy zarobkowej z przyczyn związanych z funkcjonowaniem zakładu karnego, a zwłaszcza z jego bezpieczeństwem. O cofnięciu zgody powiadamia się pisemnie skazanego oraz podmiot zatrudniający.
§ 6. Zdolność skazanego do pracy oraz w miarę potrzeby rodzaj, warunki i czas pracy określa lekarz.
§ 7. Z wykonywania pracy można zwolnić skazanego kształcącego się lub z innych ważnych powodów.
§ 8. W stosunku do skazanych pracujących, w zakresie nieuregulowanym w niniejszym kodeksie, stosuje się przepisy prawa pracy.
§ 9. W stosunku do skazanych zatrudnionych na podstawie skierowania do pracy nie stosuje się przepisów prawa pracy z wyjątkiem przepisów dotyczących czasu pracy oraz bezpieczeństwa i higieny pracy.
§ 10. Skazany na karę dożywotniego pozbawienia wolności odbywający karę w zakładzie karnym typu zamkniętego może wykonywać pracę wyłącznie na terenie zakładu karnego.

Art. 122. 

§ 1. Przy kierowaniu do pracy uwzględnia się w miarę możliwości zawód, wykształcenie, zainteresowania i potrzeby osobiste skazanego. Jeżeli skazanego zatrudnia się na podstawie skierowania do pracy, zatrudnienie przy pracach szkodliwych dla zdrowia wymaga jego pisemnej zgody.
§ 2. Pracę zapewnia się przede wszystkim skazanym zobowiązanym do świadczeń alimentacyjnych, a także mającym szczególnie trudną sytuację materialną, oso- bistą lub rodzinną.
Art. 122a.
§ 1. Skazanego instruuje się o sposobie wykonywania przydzielonej pracy, szkoli w zakresie przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisów przeciwpożarowych oraz obsługi maszyn i urządzeń, a także zapoznaje z podstawowymi zasadami i normami pracy oraz zasadami wynagradzania za pracę.
§ 2. Skazany jest obowiązany pracować sumiennie i wydajnie, przestrzegać dyscypliny i regulaminu pracy, przepisów porządkowych, przeciwpożarowych oraz bezpieczeństwa i higieny pracy, a także dbać o porządek w miejscu pracy jak również o stan obsługiwanych maszyn i urządzeń.

Art. 123. 

§ 1. Praca skazanego jest odpłatna, z zastrzeżeniem art. 123a. Zasady wynagradzania za pracę ustala się w porozumieniu zawieranym przez dyrektora zakładu karne- go lub w umowie zawieranej przez skazanego. Przy skierowaniu skazanego do prac administracyjno-porządkowych na terenie zakładu karnego, wynagrodzenie za pracę ustala dyrektor tego zakładu.
§ 2. Wynagrodzenie przysługujące skazanemu zatrudnionemu w pełnym wymiarze czasu pracy ustala się w sposób zapewniający osiągnięcie kwoty co najmniej minimalnego wynagrodzenia za pracę ustalanego na podstawie odrębnych przepisów, przy przepracowaniu pełnego miesięcznego wymiaru czasu pracy lub wykonaniu pełnej miesięcznej normy pracy. W wypadku przepracowania nie- pełnej miesięcznej normy czasu pracy lub niewykonania pełnej miesięcznej normy pracy wynagrodzenie wypłaca się proporcjonalnie do ilości czasu pracy lub wykonanej normy pracy. W razie zatrudnienia skazanego w niepełnym wymiarze czasu pracy najniższe wynagrodzenie ustala się w kwocie proporcjonalnej do liczby godzin zatrudnienia, biorąc za podstawę kwotę minimalnego wy- nagrodzenia za pracę.
§ 3. Skazanemu wynagrodzenie przysługuje tylko za pracę wykonaną, z zastrzeżeniem § 4.
§ 4. Skazanemu przysługuje wynagrodzenie za czas niewykonywania pracy jedynie w wypadku, gdy był gotów do jej wykonania, a doznał przeszkód z przyczyn dotyczących podmiotu zatrudniającego.
§ 5. Podmiot może na czas przestoju powierzyć skazanemu, za zgodą dyrektora za- kładu karnego, inną odpowiednią pracę, za której wykonanie przysługuje wynagrodzenie przewidziane za tę pracę.
§ 6. Skazanemu przysługuje wynagrodzenie za czas przestoju spowodowanego warunkami atmosferycznymi jedynie w wypadku, gdy tak stanowi porozumienie lub umowa, o których mowa w § 1.

Art. 123a. 

§ 1. Za prace porządkowe oraz pomocnicze wykonywane na rzecz jednostek organizacyjnych Służby Więziennej lub za prace porządkowe na rzecz samorządu terytorialnego, w wymiarze nieprzekraczającym 90 godzin miesięcznie, wynagrodzenie skazanemu nie przysługuje.
§ 2. Skazanemu, za jego pisemną zgodą lub na jego wniosek, dyrektor może zezwolić na nieodpłatne zatrudnienie przy pracach publicznych na rzecz organów administracji publicznej, przy pracach wykonywanych na cele charytatywne, przy pracach wykonywanych na rzecz organizacji pożytku publicznego lub przy pracach porządkowych i pomocniczych wykonywanych na rzecz jednostek organizacyjnych Służby Więziennej.
§ 3. W celu przyuczenia do wykonywania pracy skazanemu, za jego pisemną zgodą, można zezwolić na wykonywanie nieodpłatnej pracy w przywięziennych zakładach pracy, przez okres nie dłuższy niż 1 miesiąc.
§ 4. Za wykonywane prace nieodpłatne mogą być skazanemu przyznawane nagrody.

Art. 124.

§ 1. Skazanemu zatrudnionemu odpłatnie na podstawie skierowania do pracy lub umowy o pracę nakładczą przysługuje po roku nieprzerwanej pracy, w czasie odbywania kary pozbawienia wolności, zwolnienie od pracy przez okres 14 dni roboczych, z zachowaniem prawa do wynagrodzenia, a skazanemu zatrudnio- nemu nieodpłatnie – 14 dni zwolnienia od pracy, bez prawa do wynagrodzenia. Skazany nie może zrzec się prawa do zwolnienia od pracy.
§ 2. Wymiar urlopu wypoczynkowego przysługującego skazanemu zatrudnionemu na podstawie umowy o pracę wynosi 18 dni roboczych.
§ 3. Skazany w okresie urlopu wypoczynkowego lub zwolnienia od pracy, o których mowa w § 1 i 2, korzysta z uprawnień do:
1) dodatkowego lub dłuższego widzenia,
2) dodatkowego zakupu artykułów żywnościowych i wyrobów tytoniowych oraz przedmiotów dopuszczonych do sprzedaży w zakładzie karnym,
3) dłuższych spacerów,
4) pierwszeństwa lub częstszego udziału w zajęciach kulturalno-oświatowych, z zakresu kultury fizycznej i sportu.
§ 4. Zakres uprawnień, o których mowa w § 3, określa dyrektor zakładu karnego indywidualnie dla każdego skazanego.

Art. 125. 

§ 1. 1. Z przysługującego skazanemu wynagrodzenia za pracę potrąca się 10% na cele Funduszu określone w art. 43 oraz 25% na cele Funduszu Aktywizacji Zawodowej Skazanych oraz Rozwoju Przywięziennych Zakładów Pracy, utworzonego na podstawie art. 6a ustawy z dnia 28 sierpnia 1997 r. o zatrudnianiu osób pozbawionych wolności (Dz. U. Nr 123, poz. 777, z późn. zm.1)).
§ 2. Z przypadającego skazanemu wynagrodzenia za pracę, po odliczeniu zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych, wolne jest w każdym czasie od egze- kucji 60%.

Art. 126. 

§ 1. Ze środków pieniężnych otrzymywanych przez skazanego, z wyjątkiem środ- ków, o których mowa w art. 113 § 6 pkt 1–3, gromadzi się środki, przekazywa- ne skazanemu w chwili zwolnienia z zakładu karnego, przeznaczone na przejazd do miejsca zamieszkania i na utrzymanie, do wysokości jednego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia pracowników; ze środków tych nie prowadzi się egzekucji i na wniosek skazanego można je przekazać na wybrany rachunek bankowy lub książeczkę oszczędnościową.
§ 2. Gromadzeniu podlega:
1) 50% kwoty zdeponowanej przez skazanego przy przyjęciu do zakładu karnego, jednak nie więcej niż kwota odpowiadająca wysokości jednego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia pracowników,
2) 50% z przypadającego skazanemu miesięcznie wynagrodzenia za pracę po odliczeniu zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych, jednak nie więcej niż kwota 4% jednego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia pracowników,
3) 50% każdego z wpływów pieniężnych skazanego niewymienionych w pkt 1 i 2, jednak nie więcej niż kwota 4% jednego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia pracowników.
§ 3. Gromadzenia kwot, określonych w pkt 2 i 3, dokonuje się po potrąceniu należ- ności dochodzonych w postępowaniu egzekucyjnym.
§ 4. Zgromadzona kwota podlega każdorazowo uzupełnieniu w razie wzrostu prze- ciętnego miesięcznego wynagrodzenia pracowników. Uzupełnienia dokonuje się z wpływów pieniężnych skazanego uzyskanych od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu ogłoszenia wzrostu.

Art. 127. 

§ 1. Okresy pracy, za którą przysługuje wynagrodzenie, wykonywanej przez skazanego w czasie odbywania kary pozbawienia wolności, z wyjątkiem prac, o których mowa w art. 123a § 1, 2 i 3, są okresami składkowymi na zasadach określonych w przepisach o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin.
§ 2. Skazany zwalniany z zakładu karnego, zatrudniany w czasie odbywania kary pozbawienia wolności na podstawie skierowania do pracy, otrzymuje zaświadczenie o wykonywaniu pracy.
Art. 128.
§ 1. Okresy wykonywania przez skazanego odpłatnego zatrudnienia, z wyłączeniem pracy wykonywanej na podstawie umów cywilnoprawnych, wlicza się do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze, z zastrzeżeniem § 2 i 3.
§ 2. Przepisu § 1 nie stosuje się, jeżeli w myśl przepisu prawa lub postanowienia układu zbiorowego pracy do stażu pracy wlicza się tylko okresy zatrudnienia w danym zakładzie pracy, w określonej branży albo okresy pracy na określonych stanowiskach lub pracy wykonywanej w szczególnych warunkach.
§ 3. Okresu pracy, o którym mowa w § 1, nie wlicza się do okresu pracy:
1) od którego zależy nabycie prawa do urlopu wypoczynkowego lub innego świadczenia przysługującego z upływem roku pracy lub okresu krótszego niż rok,
2) wymaganego do zajmowania określonego stanowiska pracy.

Art. 129. 

§ 1. Rada Ministrów może określać, w drodze rozporządzenia, zasady i tryb powierzania podmiotom gospodarczym, instytucjom lub organizacjom wykonywania określonych zadań w zakresie zatrudnienia i nauczania skazanych oraz opieki postpenitencjarnej.
§ 2. (uchylony).
§ 3. Minister Sprawiedliwości określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady zatrudniania skazanych, z uwzględnieniem rodzajów zatrudnienia, zasad wynagradzania skazanych zatrudnionych odpłatnie na podstawie skierowania do pracy, udzielania skazanym zwolnień od pracy lub urlopów wypoczynkowych, przyczyn i sposobów usprawiedliwiania nie wykonywania pracy oraz dokumentowania zatrudnienia. 

Oddział 6 Nauczanie

Art. 130. 

§ 1. W zakładach karnych prowadzi się nauczanie obowiązkowe w zakresie szkoły podstawowej i gimnazjum, a także umożliwia się nauczanie w zakresie ponad- podstawowym (ponadgimnazjalnym) i na kursach zawodowych. Zawodowe szkolenie kursowe może być w całości lub częściowo odpłatne.
§ 2. Zakład karny ma obowiązek prowadzenia nauczania, stosownie do możliwości i uzdolnień młodocianych skazanych, o których mowa w § 3.
§ 3. Pierwszeństwo w uzyskaniu możliwości objęcia nauczaniem w szkole ponad- podstawowej (ponadgimnazjalnej) i na kursach zawodowych mają skazani, któ- rzy nie mają wyuczonego zawodu albo po odbyciu kary nie będą mogli go wy- konywać, a także nie ukończyli 21 roku życia.
§ 4. Skazanym nie posiadającym wystarczających środków pieniężnych udostępnia się nieodpłatnie niezbędne podręczniki i pomoce naukowe.
§ 5. W uzasadnionych wypadkach skazany może, na własny koszt, kształcić się w szkołach poza obrębem zakładu karnego za zgodą dyrektora zakładu. Koszty kształcenia skazanego poza obrębem zakładu karnego, ze względu na szczególne okoliczności, mogą być poniesione przez zakład karny.
§ 6. W wypadku zaistnienia poważnych przyczyn uniemożliwiających skazanemu realizację obowiązku nauczania możliwe jest czasowe zwolnienie go z realizacji tego obowiązku.

Art. 131. 

§ 1. Skazani mogą za zgodą dyrektora zakładu karnego uczyć się w szkołach poza obrębem zakładu karnego, jeżeli spełniają ogólnie obowiązujące wymagania w oświacie publicznej, zachowują się poprawnie oraz nie zagrażają porządkowi prawnemu.
§ 2. Dyrektor może zezwolić skazanemu na udział w konsultacjach i zdawanie egzaminów poza zakładem karnym, jeżeli spełnia on warunki wymienione w § 1.
§ 3. Przepisu § 2 nie stosuje się do skazanych na karę dożywotniego pozbawienia wolności.

Art. 132. 

Praca w warsztatach szkolnych i praktyczna nauka zawodu jest obowiązkowa, jeżeli wynika z programu nauczania. Praktyczna nauka zawodu może być połączona z pracą produkcyjną, jeżeli jest to zgodne z tym programem.

Art. 133. 

Skazanemu wywiązującemu się z obowiązków ucznia po roku nauki można udzielić 14-dniowego urlopu, jeżeli nie ma on prawa do takiego urlopu z tytułu wykonywanej pracy, w ramach którego korzysta on z takich uprawnień i ulg, jakie w okresie urlopu przysługują skazanemu pracującemu.

Art. 134. 

Minister Sprawiedliwości, w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw oświaty i wychowania, określa, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady i tryb pro- wadzenia nauczania w zakładach karnych, warunki i tryb realizacji obowiązku nauczania i zwalniania skazanych z tego obowiązku, warunki oraz tryb ponoszenia odpłatności za kształcenie poza obrębem zakładu karnego, uwzględniając w szczególności rodzaje i formy uzyskiwania przez skazanego wykształcenia i kwalifikacji zawodowych w warunkach zakładu karnego, specyfikę prowadzonego nauczania w warunkach izolacji więziennej, w tym konieczność zapewnienia dyscypliny i po- rządku podczas nauczania. 

Oddział 7 

Działalność kulturalno-oświatowa, społeczna, kultura fizyczna i zajęcia sportowe 

Art. 135. 

§ 1. W zakładach karnych stwarza się skazanym warunki odpowiedniego spędzania czasu wolnego. W tym celu organizuje się zajęcia kulturalno-oświatowe, wychowania fizycznego i sportowe oraz pobudza aktywność społeczną skazanych.
§ 2. W każdym zakładzie karnym prowadzi się zwłaszcza wypożyczalnię książek i prasy dla skazanych oraz stwarza możliwość korzystania z urządzeń audiowizu- alnych w świetlicach i w celach mieszkalnych. Korzystając z tych urządzeń ska- zany nie może zakłócać ustalonego porządku w zakładzie.

Art. 136. 

§ 1. Skazanym można zezwolić na tworzenie zespołów w celu prowadzenia działal- ności kulturalnej, oświatowej, społecznej i sportowej. Z tych względów można również zezwolić na nawiązywanie kontaktów oraz na współdziałanie z odpowiednimi stowarzyszeniami, organizacjami i instytucjami. W szczególności można zezwolić na podejmowanie prac na cele publiczne, jak również na reali- zację innych społecznie uznanych celów.
§ 2. Dyrektor zakładu karnego może powołać rzeczników skazanych w celu powierzenia im zadań opiniotwórczych i konsultacyjnych.
§ 3. Do wykonywania zadań związanych z zajęciami kulturalno-oświatowymi, z zakresu kultury fizycznej i sportu, dyrektor zakładu karnego może wyznaczyć skazanych wyróżniających się wzorową postawą i zachowaniem.

Art. 136a. 

§ 1. W zakładach karnych można zezwolić na dobrowolne gromadzenie przez skazanych środków finansowych przeznaczonych na pomoc skazanym oraz ich rodzi- nom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej lub na cele społeczne.
§ 2. Zasady gromadzenia środków finansowych, o których mowa w § 1 ustala dyrektor zakładu karnego, po zapoznaniu się z opiniami skazanych.
§ 3. Wnioski skazanych dotyczące wydatkowania zgromadzonych środków finanso- wych, o których mowa w § 1, wymagają zatwierdzenia przez dyrektora zakładu karnego.

Z ZAJĘĆ

Zakład Poprawczy - ul. Wagrowska 9 - 8:00



zadanie domowe:

Born dead - urodzony martwy - zrobić krótką notatkę na temat filmu (ok. 10 zdań), jak się zmieniał bohater i w jakich obszarach, po czym poznajemy, że się zmienił. Kto kierował skazanego do zatrudnienia, co to były za osoby, na czyj wniosek, jak odbywało się spotkanie w sprawie warunkowego zwolnienia, jak się nazywa osoba prowadząca to spotkanie, czy coś przykuło naszą szczególną uwagę. Czy zatrudnianie skazanych w instytucjach z dziećmi jest dobre czy złe.



PRACA - NAUKA - ZAJĘCIA KULTURALNO-OŚWIATOWE

Co z trzech powyższych jest najważniejsze w resocjalizacji?



Kulturotechnika wychowawcza

Oznacza operowanie kulturą dla osiągnięcia celów wychowawczych. Kultura zaś to względnie zintegrowana całość, obejmująca wyuczone czynności ludzi, które mogą być scharakteryzowane przez wzory tych zachowań lub wytwory tych zachowań.



Nauka szkolna

Dwa etapy resocjalizacji przez nauczanie:

 - etap rozbudzania zainteresowań i wstępnej adaptacji szkolnej

 - etap podtrzymywania zainteresować, aktywizacja uczniów i wyrabiania dyscypliny szkolnej



Nauczanie w zakładzie karnym

z dniem 1 września 2012 likwiduje się klasę pierwszą, a w następnych latach kolejne klasy dotychczasowej:

 - zasadniczej szkoły zawodowej dla dorosłych

 - technika dla dorosłych

 - liceum profilowanego dla dorosłych

 - uzupełniające liceum ogólnokształcącego dla dorosłych

 - technikum uzupełniające dla dorosłych



Ortodydaktyka

Dział dydaktyki ogólnej, celem jest dostosowanie procesu nauczania do specjalnych potrzeb i psychofizycznych właściwości jednostek odchylonych od normy poprzez odpowiedni dobór celów, zasad i procesów nauczania.


Zasady ortodydaktyki wg O. Lipkowskiego (s.46)

 1) życzliwej pomocy

 2) kształtowania pozytywnej atmosfery pracy

 3) aktywności w nauce

 4) dominacji wychowania

 5) indywidualizacji

 6) treści kształcących



Praca zawodowa

Polega na wykonywaniu czynności społecznie użytecznych, które wyróżniają się od innych tego typu czynności tym, że człowiek otrzymuje za nią nagrodę materialną.


Praca przyczynia się do:

 - wzrostu spoistości grupy

 - identyfikacji poszczególnych członków z grupą

 - uspołecznienie



Praca w zakładzie karnym

Podstawa prawna - art. 121-129 k.k.w. oraz kodeks pracy, ustawa o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Minimalna płaca w PL w 2016 r.

Kwoty potrąceń to: 10% FPP, 25% Fundusz Aktywizacji Zawodowej Skazanych. Środki wolne od egzekucji to 60% całości.