[K1] 25.02

osoby z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu lekkim

Lekka niepełnosprawność intelektualna dotyczy ok. 75% niepełnosprawnych osób, rozpoznanie jest b. trudne z powodu podobieństwa zachowania dziecka zaniedbanego z lekką niepełnosprawnością. 

Czynniki powodujące lekką niepełnosprawność intelektualną wg. R. Kościelaka

- uwarunkowania rodzinne, kulturowe i środowiskowe

- izolacja społeczna

- lżejsze uszkodzenie OUN i uwarunkowania genetyczne

Rodzaje uwarunkowań lekkiej niepełnosprawności intelektualnej wg. I. Obuchowskiej

- zmiany w OUN spowodowane czynnikami genetycznymi i somatycznymi

- przy jednoczesnym działaniu patogennych czynników środowiska rodzinnego

- oddziaływanie jedynie patogennych czynników środowiska rodzinnego

Mechanizmy fizjologiczne zaburzeń niepełnosprawności intelektualnej wg. M. Grzegorzewskiej

- słaba reaktywność korowa i czasem podwyższona reaktywność podkorowa

- podatność na procesy hamowania wskutek niedostatecznej wytrzymałości komórek nerwowych lub nadmierna ich ruchliwość

- I układ sygnałowy dosyć słaby i jeszcze słabszy II układ sygnałowy

- słaba wyższa analiza i synteza

- utrudnione kształtowanie się stereotypów dynamicznych i dynamizacja układów strukturalnych

- utrudniona kontrola korowa

Funkcjonowanie intelektualne:

- spostrzeżenia są niedokładne, proces zwolniony i zakres wąski

- gorsza pamięć logiczna, zarówno świeża i trwała, czyli umiejętność zdobytych informacji

- tendencje do stereotypii myślowej

- wykonanie operacji logicznych (ugrupowań wg Piageta tj. szeregowanie, dodawanie, mnożenie, klasyfikacja)

- nie osiągają okresu operacji formalnych

- widzą podobieństwa i różnice pomiędzy dwoma (rzadziej trzema) elementami

- potrafią definiować znane pojęcia, nie potrafią określać pojęć abstrakcyjnych

Rozwój ruchowy

- nieprawidłowa sprawność ruchowa

- wydłużony okres reakcji

- zwolnione tempo reakcji psychicznych

- męczliwość psychoruchowa

- mała sprawność kinestetyczna, zaburzenia koordynacji ruchowej

- zaburzenia rozwoju mowy i pisma

- ruchy mimowolne i tiki

- postawa ciała nieprawidłowa

Funkcjonowanie emocjonalne

-  słaba zdolność samokontroli i panowania nad sobą

- sztywność zachowań, poglądów i uczuć

- podatność na sugestie

- mniejsza wrażliwość i powinność moralna

Funkcjonowanie społeczne

- to sposób porozumiewania się z otoczeniem, wrażliwość społeczna, liczba, charakter, rodzaj i wartość kontaktów społecznych. 

- większość osiąga zdolność do posługiwania się mową do realizacji codziennych potrzeb i podtrzymania rozmowy i uczestniczenia w wywiadzie klinicznym

- niższy poziom uspołecznienia

- utrudniona orientacja w złożonych sytuacjach, zaburzenia twórczości, przedsiębiorczości, inicjatywy, podatność do naśladownictwa i podporządkowania się

dwa grupy dzieci z niepełnosprawnością intel. w stop. lekkim

- eretyczne - brak stabilizacji, niezrównoważone, przewaga pobudzeń, nadmierna ruchliwość, skłonność do afektywnych wybuchów z równoczesnymi trudnościami koncentracji i oznakami nadmiernego zmęczenia

- apatyczne - procesy hamowania, zwolnione tempo reakcji, bierność, nieśmiałość, płaczliwość

Rokowania: 

W określonych warunkach społeczno-kulturalnych może nie stanowić problemu, pod warunkiem, że nie występuje zauważalna niedojrzałość emocjonalna i społeczna oraz wyraźne konsekwencje opóźnień tj. niezdolność do spełnienia ról małżonka, rodzica, oczekiwań kulturalnych. Można znacznie pomóc poprzez programy edukacyjne nastawione na rozwój ich umiejętności i kompensację występujących ograniczeń. Cechuje je jednak podatność na zrutynizowanie się w czynnościach oraz mała wydolność pracy.

Osoby z niepełnosprawnością w stopniu głębszym

 Ok. 20-30% ogółu osób niepełnosprawnych i dotyczy poważnych uszkodzeń centralnego układu nerwowego.  Są to najczęściej osoby z zespołem Downa.

Czynniki powodujące wg. R. Kościela

- nieprawidłowości genowe i chromosomowe

- infekcje bakteryjne i wirusowe

- zamartwica płodu

- mechaniczne uszkodzenia mózgu

- choroby zakaźne oraz niewłaściwe postępowanie lekarskie

Wyróżnia się dwie postaci niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym:

- uwarunkowanie genetyczne (np. stwardnienie guzowate, maszkaronizm, fenyloketonuria, galaktozemia)

- uwarunkowanie egzogenne (infekcje, zatrucia, urazy)

Funkcjonowanie intelektualne

- spostrzeżenia są niedokładne, a proces spostrzegania przebiega wolno

- dostrzegają mniej elementów, błędnie ujmują powiązania i stosunki między przedmiotami

- rozwija się uwaga dowolna, która jest słabej trwałości i kieruje się na przedmioty i czynności budzące żywe zainteresowanie

- słaba koncentracja, wąski zakres i brak podzielności uwagi

- nadmierna ruchliwość

- zaburzona pamięć libcz, rzadko spotyka się przypadki dobrej pamięci do nazwisk, zaburzona pamięć trwała

- pozostają w fazie myślenia przedoperacyjnego

- mają zdolność do dokonania operacji logicznych

- zasób słownictwa ubogi

Rozwój ruchowy

- przebiega z dużym opóźnieniem, ok. 4-5 roku życia początki samodzielnego chodzenia

- wyraźny stopień uszkodzenia aparatu ruchowego i inne deficyty towarzyszące

- występują stereotypie ruchowe o charakterze nawykowego kiwania się

Funkcjonowanie emocjonalne

- charakteryzują  takie emocje jak przywiązanie, sympatia oraz potrzeba kontaktów społecznych

- brak zdolności do panowania nad popędami oraz trudności w rozumieniu pojęć moralnych

- bywają pobudliwi, apatyczni, zmienni uczuciowo

- występują zaburzenia zachowania

Funkcjonowanie społeczne

- potrzeba kontaktów społecznych i sympatii, bezpieczeństwa i miłości

- potrafią wyuczyć się zachowań chroniących przed niebezpieczeństwem oraz wiele prostych czynności związanych z samoobsługą i życiem codziennym

- mogą opanować przyjęte powszechnie formy postępowania w typowych sytuacjach życiowych

- nie przejawiają inicjatywy i samodzielności

- z trudem przyswajają podstawowe czynności, ale radzą sobie z nimi

- można ich nauczyć wielu czynności w zakładach produkcyjnych (tkanie, koszykarstwo, szycie, druty)

Rokowania

- niekiedy wymagają nadzoru przez całe życie ze względu na ograniczone możliwości w zakresie samoobsługi i umiejętności ruchowych

- postępy w nauce bardzo ograniczone, ale część dzieci opanowuje umiejętności nie zbędne do nauki czytania i pisania

- są zdolne do wykonywania prostych, praktycznych prac

- niezależność w życiu dorosłym jest rzadkością, ale większość osób wykazuje cechy społecznego rozwoju w zakresie zdolności do nawiązywania kontaktu, porozumiewania się i angażowania w proste społeczne działania

- prawidłowa stymulacja rozwoju podnosi ich ogólny poziom intelektualny

Osoba z niepełnosprawnością intelektualną

W większości przypadków wykrywana jest etiologia organiczna. Często występują ciężkie wady neurologiczne, wady fizyczne, padaczka, uszkodzenia wzroku i słuchu.

W funkcjonowaniu intelektualnym

- zaburzenia procesów orientacyjno-poznawczych oraz duża rozpiętość w poszczególnych sprawnościach i funkcjach od braku percepcji, koncentracji uwagi mimowolnej, zdolności zatrzymania w pamięci elementarnych treści do cząstkowego i występowania

- myślenie nie przekracza inteligencji sensoryczno-motorycznej, która u zdrowego dziecka przypada na pierwsze dwa lata życia

- porozumiewanie odbywa się za pomocą pojedynczych, nieartykułowanych dźwięków

Rozwój ruchowy

- nie może się poruszać lub możliwości są bardzo ograniczone

- częste występowanie wad wzroku, słuchu, niedowłady lub porażenia kończyn

Funkcjonowanie emocjonalne

- proste emocje zadowolenia i niezadowolenia wyrażane zazwyczaj dźwiękami nieartykułowanymi

- częste wahania nastroju oraz stany podwyższonego lub obniżonego nastroju

Funkcjonowanie społeczne

- żyją chwilą obecną tu i teraz

- wymagają stałej opieki i pielęgnacji, a przede wszystkim dbania o ich bezpieczeństwo

- wymagają stałego nadzoru

- są zdolne do podstawowych form niewerbalnej komunikacji

- stałe poważne ograniczenia zdolności rozumienia i spełniania poleceń lub instrukcji

Rokowania

- mogą wykształcić podstawowe i proste wzrokowo-przestrzenne umiejętności sortowania i dopasowywania

- może być zdolna do ograniczonego udziału w domowych i praktycznych działaniach przy odpowiednim nadzorze i kierowaniu

Niepełnosprawność intelektualna to:

- istotne ograniczenie w aktualnym funkcjonowaniu

- charakteryzuje się znacznym obniżeniem funkcjonowania intelektualnego i współwystępującym z nim ograniczeniem zachowania adaptacyjnego, w co najmniej dwóch z następujących obszarów: komunikowanie się, samoobsługa, życie domowe, uspołecznienie, użytkowanie dóbr społecznych, samodzielność, zdrowie i bezpieczeństwo, umiejętności szkolne, czas wolny i praca

- pojawia się przed 18. rokiem życia

Czynniki działające przed poczęciem:

- genetyczne

- wieloczynnikowe

- chromosomalne

Profilaktyka:

- poradnictwo genetyczne

- diagnostyka prenatalna

- wczesne leczenie

Czynniki prenatalne:

- zakażenia bakteryjne, wirusowe i inwazje pasożytnicze, wady żywienia

- czynniki chemiczne, fizyczne, immunologiczne

- zaburzenia łożyska i hipoksja wewnątrzmaciczna różyczka matki

- konflikt Rh, nadużywanie alkoholu, palenie papierosów

- szkodliwość przebywania wśród osób palących

Profilaktyka:

- stosowanie szczepień ochronnych

- leczenie matki, właściwe jej odżywianie

- postępowanie środowiskowe i odczulające

- transfuzja wymienna

- właściwa opieka położnicza

Czynniki perinatalne (w czasie porodu)

- zamartwica, uraz porodowy, wcześniactwo

- długi, trudny poród mogący doprowadzić do niedotlenienia mózgu

- szybko poród, który naraża mózg i cały organizm na zbyt gwałtowną zmianę ciśnienia oraz różnego typu uciski na czaszkę np. narzędziem używanym przez lekarza odbierającego poród

Profilaktyka:

- właściwa opieka położnicza i pediatryczna

Czynniki postnatalne:

- zakażenia, urazy

- czynniki chemiczne, żywieniowe, izolacji zmysłowej i kulturowej

- okresowe niedotlenienie

- wysoka temperatura w pierwszych miesiącach życia, silne urazy głowy

- zapalenie opon mózgowych, zatrucie ołowiem oraz niektórymi lekami

- niedożywienie dziecka zwłaszcza w białko i witaminy

- zanieczyszczenia powietrza, wody i żywności substancjami chemicznymi

Profilaktyka:

- szczepienia ochronne

- właściwe leczenie

- postępowanie środowiskowe

- właściwe odżywianie oraz stymulacja